Co i jak jemy, a co i jak jedliśmy?

Czasem szperając w sieci trafiam na przepis, w którym autor zaleca na przykład obtoczenie mięsa w rozkruszonej kostce rosołowej albo czosnkowej, jakiegoś wiodącego producenta "Kostek", lub w jakimś wspaniałym proszku czyniącym kurczaka złocistym... Brrr!
Wzdrygam się i wydaje mi to się jakimś PRL-owskim anachronizmem, niepotrzebnym faszerowaniem się jakimiś polepszaczami smaku i wyglądu... Ale...
Cofnijmy się troszkę w czasie. W kuchni XV - XVII wiecznej w Polsce powszechnie spożywany był sos czarny. Głównie do gęsiny, ale do innych mięs oraz ryb także.

przygotowanie drobiu w kuchni, miniatura z Tacuinum Sanitatis wydanie z około 1400 roku

 Przygotowywany był z octu, miodu, imbiru i pieprzu. Dla uzyskania czarnej barwy dodawano przetartych powideł śliwkowych i ... spaloną słomę. Ale to jeszcze nic. Okazuje się, że często zabiegani kucharze z braku czasu, po słomę sięgali do swoich butów, bo była powszechnie używana zamiast dzisiejszych skarpetek!
Ja już chyba wolę kostkę rosołową...

sprzęt kuchenny, strona z encyklopedii Denisa Diderota

No dobra, zapytacie skąd ja takie wiadomości posiadam? Ano, znów przeczytałem fajną książkę.
Mowa o "Historii polskiego smaku", której autorami są Maja i Jan Łozińscy, ci sami od książek "W ziemiańskim dworze" i "Smaków dwudziestolecia".

Nie chwalę się tu każdą przeczytaną książką (chwalę się że czytam, to fakt, ale "czytanie jest seksy") ale, tylko takimi które, moim skromnym zdaniem, mogą spodobać się osobom  czytującym blogi kulinarne i "ciekawym świata". No bo kogo może interesować co i jak jadano i pito w czasach Piastów, Jagiellonów czy Sasów.
Wiecie co pijano z rana zanim nastała "mała czarna"? Okowitę, czyli gorzałkę... A piwo było powszechnie warzonym i pijanym trunkiem, który dawano nawet dzieciom (nisko procentowe) ze względu na dużą zawartość witamin zapewne...

w browarze drzeworyt z xvi w

Warto też wiedzieć jak "wykorzystywano" puchary wiwatowe witając w progu przybyłych gości... (strach się bać!)

Kielich wiwatowy ( miały po kilka litrów pojemności)

Zwyczaje zmieniały się ze zmianami panujących nam. Największe zmiany zawdzięczamy chyba królowej Bonie i królowi Stasiowi Ostatniemu.
Książka opowiada o historii naszego jadania i pijania od czasów przed Piastami do Gomułki. Mnie został jeszcze rozdział o PRLu, Wam cała książka. Obiecuję ciekawą lekturę!

"Puch czekoladowy z musem malinowym" prosto z Nieszawy

Znów przeczytałem książkę. Ech... powiecie, dobrze że ten Gutek tak wolno czyta bo zanudziłby nas książkami, a miał być blog o dobrym żarciu! Jest! Dwa w jednym.

Jak już sugeruje tytuł  "ZAPACH ŚWIEŻYCH MALIN", jest o jedzeniu. Też.
Książka jest zbiorem opowieści o czasach przed- i powojennych w Nieszawie, miasteczku nad Wisłą. Nieszawianie i ich potomkowie wspominają dawne smaki, zwyczaje i ludzi którzy mieli w tym wszystkim swój udział.
Nieszawa z racji połóżenia, była miasteczkiem wielonarodowościowym. Przeczytamy, więc o kuchni polskiej, niemieckiej, żydowskiej, a nawet kresowej. Opowieści przeplatane są najróżniejszymi przepisami. Dowiemy się jak zrobić mus malinowy, marynatę do mięs czy kiszkę wątrobianą, ale też co to jest cymes, gęsi pipek czy Weihnachtsstollen. Mnie najbardziej spodobał się rozdział pod tytyłem "Swojskie jadło, czyli ''biedny'' nie znaczy "głodny"". Tu znajdziecie przepisy na zapomnianą wodziankę, kartoflankę, żur, żelazne kluski, ołdaki czy parzybrobę.
Ja dzisiaj podejmę Was trochę bardziej bogato i elegancko :)
Oto puch czekoladowy z musem malinowym.

Ponieważ pora roku trochę nie malinowa... mus zrobiłem z konfitury malinowej i dodałem od siebie sporą gałązkę mięty, które to poraktowałem malakserem. Reszta przepisu dokładnie prosto z książki.

Fajną książkę czytałem...

Dawniej panowie z "Para-męt Pikczers" opowiadali jaki fajny film wczoraj widzieli (dokładnie to A. Zaorski opowiadał M. Kociniakowi). Dzisiaj nikt filmów opowiadać nie musi bo, kto chce może, jaki chce film ukraść nie wychodząc z domu. Z książkami jest na razie trochę trudniej. Co prawda w sieci można rąbnąć audio-booka, ale wynieść "Dziady" z pilnie strzeżonego Empiku już nie każdy potrafi...
Zatem zapraszam do księgarni, może być internetowa, po "SMAKI DWUDZIESTOLECIA, zwyczaje kulinarne, bale i bankiety" Mai Łozińskiej, wydanej przez PWN :). Jest to kontynuacja serii którą otworzyła książka, o której już wspominałem, "W ZIEMIAŃSKIM DWORZE".

Ze SMAKÓW dowiemy się więcej o tym co działo się w miastach. Gdzie robiono zakupy, gdzie je przechowywano i co z nich przyrządzano. Jak wyglądały jadalnie, bary, cukiernie. Jakie panowały w nich zwyczaje.

Roman Kramsztyk Mężczyzna jedzący raki 1919
(Wiedzieliście że trzeba było odprowadzić specjalny podatek od każdego gościa imprezującego po północy? I jeśli "gość" nie chciał zapłacić tego podatku, koszty ponosił właściciel knajpy! Dlatego większość lokali zamykano o 24 )
Co jadano i pijano... w barach ulicznych, na rautach rządowych, u cioci na herbatce o 17.00, na imieninach Jana Kiepury, a co na święcie pułkowym we Lwowie. Kto na tych imprezkach bywał a kto nie.
Bardzo fajnie się czyta. Jeśli podobał się komuś "Ziemiański...", nie zawiedzie się "Smakami..."

  Kaszub sprzedający ryby, Hel 1932

  Na targu w Poznaniu

 Uliczna sprzedaż ryb, Kraków 1932

 Automaty z kanapkami 1931

 Wystawa nowoczesnych mebli w Instytucie Propagandy Sztuki, Warszawa 1936

 Czajnik elektryczny w wiejskiej chacie, fotografia propagandowa z 1936 roku

 Przy bufecie u Hawełki, Kraków 1938

 Juliusz Nagórski, Portret Franciszka Fiszera (uważa się go za pierwowzór Pana Kleksa)

 W warszawskiej kawiarni, lata 30 te

Przyjęcie imieninowe Jana Kiepury w restauracji w Lasku Wolskim w Krakowie 1936r

SMAKI ŚWIATA

Wykorzystując moment, kiedy moja wrodzona skromność już poszła spać...
Kiedyś wspominałem... Teraz książka jest na półkach, więc już mogę o niej oficjalnie mówić wszem i wobec.

zdjęcie z telefonu

Mój przyjaciel Gavin jest współautorem książki SMAKI ŚWIATA. Gavin do niedawna pływał po całym świecie jako szef kuchni na gigantycznych pływających hotelach, obecnie jest szefem wszystkich restauracji Marriotta.
 Książka zabiera w podróż dookoła świata po lokalnych targach. O samych targach pisze Evita de Gor, Polka mieszkająca w Australii. Gavin, rodowity Australijczyk, przygotował specjalnie przepisy. Ja zostałem przez Niego poproszony o zrobienie zdjęć ilustrujących przepisy. Gavin zasuwał w kuchni, a ja tylko pstrykałem, a potem spożywałem... Baaardzo fajna robota! Trwało to przez kilka wieczorów i nocy. Na wąskim stoliku, między krzątającymi się kucharzami w kuchni hotelu Marriott.

A teraz kilka fotek. :)

                                          autorzy książki

                                  Gavin w domowej kuchni

                                  Gavin "na planie" :)

Niewiarygodna historia "DZIEWCZYNKA W ZIELONYM SWETERKU"

Dzisiaj nie o jedzeniu, dzisiaj chciałem polecić książkę ... "Dziewczynka w zielonym sweterku. W ciemności" (PWN). Naprawdę, warto...

Książka opowiada niesamowitą historię grupy Żydów ocalonych przez polskiego kanalarza Leopolda Sochę. Są to wspomnienia dziewięcioletniej wtedy pani Krystyny Chiger (którą poznałem na spotkaniu promującym książkę).

Tą samą historię opowiada film Agnieszki Holland "W ciemności", polski kandydat do Oskara.
Przyznam się bez bicia, że książki jeszcze nie przeczytałem, ale widziałem już film (premiera w styczniu) i powiem tak: przez trzy dni sceny z filmu miałem przed oczami! W filmie nie ma bardzo drastycznych scen, ale cała ta historia jest wstrząsająca. Trudno jest dzisiejszemu "człowiekowi supermarketowo - satelitarnemu" ogarnąć sytuację w której kilkanaście osób przez 14 miesięcy "żyje" w kanałach! Polak, przykładny katolik, złodziej i kanalarz, Socha, postanawia ich ratować. Początkowo za kasę, ale kasa się kończy... Targany rozterkami... "przecież Żydzi ukrzyżowali Chrystusa!", ale "Chrystus też był ŻYDEM!". Jak to? "i Najświętsza Panienka też...?!"
To trzeba przeczytać... Ciężkie, owszem... Ale ci którzy lubią łatwiznę niech się żywią tylko hot dogami i big makami...

Wyjaśnię tylko, że mała Krysia Chiger przez te 14 miesięcy w kanałach była w zielonym sweterku...

P.S.
W nawiązaniu do komentarzy dodaję suplement.
To jest pierwsza wersja okładki.

Uprzedzając kolejne wątpliwości jeszcze jedna informacja praktyczna.

To jest jeszcze inna książka o tej historii. Pamiętnik ojca.